عاج بخش عمده و شکل کلی دندان را نشان می دهد. دندان های ما از چهار بافت دندانی تشکیل شده است که سه مورد از آنها بافت های سخت مینا، عاج و سمنتوم هستند. چهارمین بافت نیز پالپ یا مرکز دندان است که متشکل از اعصاب، رگ های خونی و بافت همبند می باشد. عاج دندان نقش مهمی در حمایت از ساختار دندان دارد و همچنین به انتقال احساسات به مغز کمک میکند. این موضوع به فرد کمک میکند تا به غذاهایی که میتوانند به دندانهایش آسیب برسانند، خیلی محکم گاز نگیرد.
عاج بافتی مینرالیزه است که تنهٔ اصلی دندان را تشکیل میدهد.در ادامه مقاله به توضیحات بیشتری میپردازیم.
عاج دندان یک ساختار سخت و معدنی و به رنگ زرد روشن است، بافتی متخلخل دارد که قسمت اصلی دندان را تشکیل میدهد. این لایه سخت در بیرون دندان قرار دارد و از ترکیب کربنات کلسیم و فسفات کلسیم تشکیل شده است. از لولههای ریز و میکروسکوپی تشکیل شده که حاوی عصب و رگهای خونی هستند. این لولهها، حساسیت دندان را به سرما و گرما و سایر محرکها منتقل میکنند. عاج دندان به اندازه مینا سخت نیست، اما از نظر ساختاری بسیار قویتر از مینای دندان است.
عاج دندان نسبت به مواد دیگر دندانها مقاومت بیشتری دارد
عاج دندان، لایه استخوانی زیر مینای دندان است. وظیفه اصلی عاج، محافظت از قسمت داخلی دندان (پالپ) و همچنین اتصال دندان به ریشه است. در صورت آسیب دیدن مینای دندان، عاج حساستر میشود و ممکن است فرد درد و ناراحتی را تجربه کند.
یکی از تفاوت های عاج با مینای دندان در این است که آن یک بافت زنده با توانایی رشد و ترمیم مداوم می باشد. توبول های ریز عاجی که بین اتصال دهنده مینای تاج و سمان ریشه یا خط طوق دندان و لایه زیر آن قرار دارند نیز می توانند به این روند بازسازی کمک کنند. فرآیندهای سلولی در لایه پالپ به توبول ها رسیده و با ایجاد یک عاج جدید مواد معدنی را به آن می رسانند. اعصاب نیز از طریق این توبول های عاجی عبور کرده و برعکس مینای دندان باعث انتقال درد به عاج دندان می شوند.
انواع عاج دندان عبارتند از:
عاج اولیه در دوران رشد دندان شکل میگیرد، معمولا ساختمان آن ۳ سال بعد از رویش دندان کامل می شود. و حین رشد دندان در مرحلهٔ زایش مینا از پالپ دندان به همراه مینا به بیرون دندان میروند. مسیر توبول های عاجی از پالپ بطرف مینا مستقیم نبوده، بلکه دارای انحنایی S شکل می باشد. عاج اولیه دندان حاوی کمترین تعداد لولههای دندانی (دندانوژ) و غنی از مواد معدنی است.
پس از اینکه عاج اولیه تشکیل شد، نوعی عاج در اثر رسوب تشکیل می شود که به آن عاج ثانویه گویند. بعد از اتمام رشد دندان به دندان افزوده میشود، در واقع بدون تحریکات خارجی نیز به وجود می آید.
تعداد توبول های عاج ثانویه نسبت به توبول های عاج اولیه کمتر است. اما هر چند عاج ثانویه اطراف پالپ را فرا می گیرد اما در دندان های چند ریشه ای در سقف و کف قسمت تاجی اتاقک پالپ ضخیم تر است.
عاج ترمیمی در اثر جایگزینی ادنتوبلاست ها و در واکنش به یک تحریک متوسط مثل پوسیدگی نه چندان زیاد یا برخی از درمان های دندانپزشکی تشکیل می شود. در واقع محل تشکیل آن در دیواره اتاق پالپ و نزدیک به محل آسیب دیده است. عاج ترمیمی را می توان به صورت میکروسکوپی و یک ماه پس از آسیب وارد شده مشاهده نمود.
این نوع عاج از نظر ساختمانی و خصوصیات شیمیایی متفاوت از عاج اولیه و عاج ثانویه می باشد. تعداد توبول های عاجی آن کم بوده و در مقابل اکثر تحریکات نفوذ ناپذیر می باشد.
حساسیت دندانی یا حساسیت عاج دندان زمانی رخ میدهد که لایه محافظ مینای دندان نازک شده یا تحلیل رفته و عاج زیرین دندان در معرض محیط دهان قرار میگیرد. برای درمان دردهای دندانی ناشی از حساسیت عاج باید در ابتدا عاملی را که سبب این ناراحتی می شود شناسایی نمود. دندانپزشک می تواند بهترین راه حل را برای رفع آن ارائه دهد و حساسیت عاج دندان را از بین ببرد یا به حداقل برساند. ابتدا توصیه میشود که فرد درمان خانگی را امتحان کند.
درست مسواک زدن و استفاده از خمیردندان های ضد حساسیت باشد.
استفاده نکردن ازخمیر دندان هایی که باعث ساییدن می شود.
ژل فلوراید: این گزینه با تقویت مینا دندان و کاهش انتقال احساسات به عصب کار میکند.
درمان هایی که یک دندانپزشک میتواند توصیه میکند شامل موارد زیر هستند:
روکش، پرکردن یا باندینگ: این تکنیکها ترکها و شکافهای دندان را پوشش میدهند، پر میکنند یا ترمیم میکنند و هر عصب نمایان شدهای را میپوشانند.
پیوند بافت لثه: اگر حساسیت به دلیل فرورفتن بافت لثه از دندان باشد، پیوند لثه بافت لثه را ترمیم کرده و ریشه دندان را محافظت میکند.
عصبکشی: در موارد شدید و مداوم DH، یک دندانپزشک ممکن است درمان عصبکشی را توصیه کند.
درمان این مشکل میتواند یک فرآیند طولانی باشد، زیرا حساسیت ممکن است زمان ببرد تا حل شود. اگر گزینه غیرجراحی انتخاب شود، فرد ممکن است نیاز به حضور در چندین جلسه داشته باشد تا تأثیر قابل توجهی را احساس کند.
شکستگی عاج دندان یک مشکل جدی است که میتواند به عوارض جدیتری منجر شود. انجام اقداماتی که باعث حفاظت از ساختارهای مختلف دندان ها از جمله عاج دندان می شود قطعا کمک می کند که دندان های شما سالم تر بمانند و شما متحمل هزینه های بالای مربوط به درمان نشوید. از این رو، شما باید به طور منظم مسواک زده و نخ دندان بکشید. همچنین رژیم غذایی سالمی داشته و مصرف خوراکی های مضر را کاهش دهید.
با توجه به علل و علائم آن، شناسایی سریع و درمان مناسب میتواند از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری کند. دندانپزشک میتواند DH را پس از معاینه بالینی تشخیص دهد و راهنمایی هایی در مورد درمان و پیشگیری از علائم ارائه دهد. مشاوره با دندانپزشک و انجام معاینات منظم دندانی میتواند به حفظ سلامت دندانها و پیشگیری از ناراحتی های آینده کمک کند.
